Jak młodzież postrzega role płciowe w rodzinie? 

OBRAZ RÓL PŁCIOWYCH W RODZINIE MŁODZIEŻY W WIEKU GIMNAZJALNYM,  ZAMIESZKAŁYCH NA OBSZARACH WIEJSKICH (2015)
PICTURE OF SEX ROLES IN THE FAMILY LIVING OF JUNIOR HIGH SCHOOL STUDENTS IN THE RURAL AREAS (2015)

Katarzyna Tułaza, Katarzyna Sabacińska, Zuzanna Turaj
Instytut Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Referat został oparty na analizie badań własnych na temat postrzegania ról płciowych u młodzieży w wieku gimnazjalnym. W pierwszej części referatu zostanie zaprezentowana definicja roli płciowej, w rozumieniu L. Brannon. W dalszej części referatu zostaną omówione wyniki badań przeprowadzonych przez autorów referatu wśród 120 uczniów szkół gimnazjalnych. Dzięki zebraniu danych na temat podziału obowiązków w systemie rodzinnym, w którym wychowuje się dany uczeń i zestawieniu ich z danymi na temat jego subiektywnych poglądów, zostanie podjęta próba uchwycenia oraz wyjaśnienia zbieżności i rozbieżności w obrazie na temat ról płciowych młodzieży i stylu przejawiania zachowań prezentowanym przez jego opiekunów. Zostaną omówione również prawdopodobne przyczyny występujących różnic wśród uczniów.

Słowa kluczowe: role płciowe, gimnazjum, młodzież, rodzina.

  1. Wstęp

Postrzeganie roli płciowej, definiowanej przez Brannon jako oczekiwany i popierany przez społeczeństwo wzorzec zachowań przejawiany przez jednostkę w konkretnych sytuacjach, męskości i kobiecości oraz obrazu rodzinnego nieustannie się zmienia. Zagadnienia te bardzo często były, są i będą poruszane przez wielu badaczy. Analizując dostępne badania można zauważyć, że  grupę respondentów większości z nich stanowią osoby dorosłe, rzadko zaś – dzieci i młodzież. Chcąc uzupełnić już istniejące dane na ten  temat, przeprowadzono badanie wśród 120 adolescentów z obszarów wiejskich aby sprawdzić w jakim modelu rodziny funkcjonują, a także podjąć próbę uchwycenia i wyjaśnienia zbieżności oraz rozbieżności między funkcjonującym w ich rodzinie modelem, a modelem preferowanym przez nich.

  1. Metody badawcze i charakterystyka respondentów.

Przy realizacji projektu, korzystano z autorskiego narzędzia badawczego. Inspiracją do stworzenia ankiety były wyniki badań dr Joanny Kowalczewskiej (1993), które cytuje i analizuje dr hab. Dorota Pankowska (2005). Podczas konstrukcji metody badawczej skorzystano z przedstawionych przez autorkę czterech obszarów funkcjonowania rodziny, tworzących jej całościowy obraz: struktura władzy, udział w opiece nad dziećmi, komunikacja, podział zadań i obowiązków domowych. Miało ono formę anonimowej ankiety, składającej się z 19 wieloaspektowych pytań. Pozwoliły one wyróżnić 105 zmiennych.  Analiza statystyczna wyników została opracowana w programie SPSS. Przy konstrukcji narzędzia, duży nacisk został położony na odpowiednie określenie pojęć matki i ojca, stanowiących jedne z wielu możliwych odpowiedzi przy każdym pytaniu. Matką została określona osoba, która pełni funkcję matki biologicznej lub/i pełni jej rolę lub/i jest traktowana w rodzinie jako matka. Ojcem została określona osoba, która pełni funkcję ojca biologicznego lub/i pełni jego rolę lub/i jest traktowana w rodzinie jako ojciec. Inną, równie ważną kwestią było zawarcie pytania, pozwalającego uzyskać informację na temat członków aktualnie zamieszkujących gospodarstwo domowe respondenta. Odpowiedzi na te pytania były podstawą selekcji do dalszej analizy (odrzucono te ankiety, w których nie wymieniono członka, realizującego rolę męską i/lub rolę żeńską. W tym celu dokładnie omówiono instrukcję przed rozpoczęciem badania. Osobami upoważnionymi do przekazania odpowiedniej i jednakowej instrukcji respondentom oraz zebranie wypełnionych ankiet były psycholog i pedagog szkolny. W badaniu wzięło udział  120 uczniów zamieszkujących trzy miejscowości liczące do 10 000 mieszkańców z dwóch różnych województw.

  1. Przedmiot badań.

Idąc za Pankowską (2005) możemy zaobserwować w ostatnich latach postępującą transformację systemu ról rodzinnych w Polsce. Stary, patriarchalny porządek konfrontuje się z nowym, elastycznym, partnerskim wzorcem relacji rodzinnych. Wiąże się to między innymi  ze wzrastającym poziomem wykształcenia kobiet oraz zwiększeniem ich możliwości na rynku pracy i w życiu publicznym, (spowodowanym niewielkim zróżnicowaniem intelektualnym kobiet i mężczyzn). Nacisk licznych ruchów reformatorskich (na początku XX wieku emancypacyjnych, a obecnie feministycznych) spowodował między innymi zmiany w ustawodawstwie, mające zapobiegać dyskryminacji ze względu na płeć. Dzięki temu,  zwiększyło się przyzwolenie na podejmowanie samodzielnych decyzji przez kobiety, np. w zakresie kontroli nad płodnością – macierzyństwo stało się bardziej wyborem, niż koniecznością życiową kobiety.
Z badań Konarzewskiego nad polską wersją Inwentarza Ról Płciowych wynika, że o ile chłopcy i młodzi mężczyźni postrzegają raczej normatywnie wzory męskość i kobiecości, o tyle w świadomości dziewcząt w tym samym wieku nastąpiła zmiana. Wśród cech pożądanych u chłopaka wymieniają wiele stereotypowo kobiecych (np. ustępliwy, wierny, uczuciowy, ciepły, czuły wyrozumiały) a wśród cech wyróżnianych u własnej płci – stereotypowo męskie (agresywna, pewna siebie, indywidualistka, skłonna do buntu).  Może stanowić to dowód na dokonujące się diametralne zmiany w ujmowaniu kobiecości i męskości, zwłaszcza z perspektywy współczesnej kobiety.

Te i wiele podobnych zmian wpływa na przyznawanie coraz większej autonomii jednostkom, które dbają o nią również
w związku partnerskim. Dlatego właśnie wydaje się, iż model partnerski związku jest współcześnie bardziej adaptacyjny, niż związek oparty na modelu tradycyjnym. Jak wskazuje Pankowska, typizacja płciowy zgodna z tradycyjnymi wzorcami ról, nie sprzyja ani budowaniu głębokich więzi partnerskich, ani osiąganiu celów rozwojowych w związku.

  1. Modele funkcjonowania rodziny – podstawy teoretyczne.

Wspomniane wyżej partnerstwo określa się jako „rodzaj relacji pomiędzy jednostkami lub grupami, polegający na wspólnocie celów i działań, opartej na zasadach równości i lojalności, wzajemnej odpowiedzialności i pomocy” (Okoń, 1996). Relacja partnerska w małżeństwie opierać się będzie więc na wzajemnym szacunku, respektowaniu potrzeb partnera, zachowaniu równowagi  między autonomią jednostek, a bliskością pomiędzy nimi. Stosunki partnerskie pozwalają nie tylko na zachowanie autonomii, ale również na jej rozwijanie, co możliwe jest dzięki wzajemnej akceptacji i wspierającej postawie partnerów, co w ostateczności przyczyni się do umocnienia więzi między nimi.

Innym nowoczesnym modelem jest związek oparty na zamianie ról, kiedy to kobieta utrzymuje rodzinę, a mężczyzna zajmuje się domem i bierze udział w opiece nad dziećmi. Jednak taki podział ról między partnerami, paradoksalnie ogranicza autonomię każdego z nich ponieważ opiera się na tych samych zasadach, co model tradycyjny. (Tab 1.0)

5. Problem i hipoteza badawcza. 

Przy planowaniu badania, ich autorzy chcieli dowiedzieć się z jakim modelem funkcjonowania rodziny jest zgodny obraz ról płciowych w rodzininach młodzieży w wieku gimnazjalnym zamieszkałych na obszarach wiejskich? W związku z tym została postawiona hipoteza, przypuszczająca, że obraz ról płciowych w rodzinie osób w wieku gimnazjalnym, zamieszkałych na obszarach wiejskich jest zgodny z modelem mieszanym.

Jak pisze Pankowska, dominującym modelem rodziny jest typ mieszany, w którym pojawiają się zarówno elementy partnerstwa jak i tradycyjnych wzorców. Badania omawiane w tym artykule sugerują, że współcześnie model partnerski dominuje nad modelem mieszanym. Model tradycyjny bywa bardzo rzadki. Warto zwrócić uwagę, że są to badania prowadzone w małych miastach. Powołując się na wymienione wcześniej aspekty funkcjonowania rodziny, przedstawimy wyniki, pozwalające zweryfikować postawioną hipotezę i określić obraz funkcjonowania rodziny z perspektywy adolescentów.

Struktura władzy

Badania określają współczesną pozycję matki i dzieci jest bardzo wysoką. (Kowalczewska, 1993; CBOS 1995). Świadczyć mają o tym następujące wyniki:

a) w 9% badanych rodzin, pieniędzmi dysponuje mąż,  45% oboje,  45% kobieta

b) 50% młodzieży uzgadnia wyjścia na imprezę z matką, 26% z obojgiem, 8%
z samymi ojcami

c) wyniki badań 13-sto i 14-sto letnich uczniów (Kowalczewska, 1993) są świadectwem, że dzieci mają:

decydujący wpływ na wybór swoich znajomych (94%), fryzurę (76,1%,) ubiór (70,7%)
znaczny wpływ na sposób spędzanie własnego czasu w domu  (56, 5%)
i poza domem (57, 8%),  uczęszczanie na lekcję religii (54, 5%), wybór szkoły (50,1%)

niemały wpływ na jedzenie (43,9%) czy urządzenie własnego pokoju (40,5%)

Wyniki badań, prowadzonych przez autorów tego artykułu potwierdzają zmianę pozycji ojca i matki w rodzinie – zarówno pozycja matki jak i dzieci jest bardzo wysoka. Jednak zauważa się w nich również tendencję do podejmowania coraz więcej wspólnych decyzji przez obojga rodziców:

a)  w 11,7% badanych rodzin, pieniędzmi dysponuje mąż; 49% wspólnie; 27,5% kobieta

b) 29,7% młodzieży uzgadnia godzinę powrotu do domu z matką; 38,1% z obojgiem, 4,2% z samymi ojcami

c) 55,1% młodzieży uzgadnia z obojgiem rodziców kwestię uczęszczania na lekcję religii oraz 51,3% kwestię wyboru szkół

d) młodzież ma:

decydujący wpływ na wybór swoich znajomych  (67,2%),  wydawane oszczędności  (62,5% )

znaczny wpływ na swój wygląd (55,5%), sposób spędzania czasu w domu (52, 5%), wygląd pokoju (50,8%), sposób spędzania czasu poza domem  (48,3%),

–  niemały wpływ na wybór szkół (39,5%), sposób odżywania (38,7%), uczęszczanie na lekcję religii oraz godzinę powrotu do domu (28%).

Warto zaznaczyć iż, większość młodzieży bo aż 55,08% w przypadku matki i 53,85% w przypadku ojca nie obawia się wyrażania własnego zdania w przypadku, gdy jest ono inne od zadania rodzica. Wskazuje to również na fakt zejścia z piedestału groźnego ojca i postrzegania obojga rodziców na równi. Na równą pozycję obojga rodziców w rodzinie wskazuje poczuje respektu wobec nich 64,96% w przypadku matki oraz 60,17% w przypadku  ojca.  W porównaniu z badaniami autorów 77,3% udzielającym odpowiedź zależy na uznaniu obojga rodziców: 35,04% dziewczyn oraz 42,7% chłopców.
W nieznacznym procencie zależy młodzieży na uznaniu tylko jednego rodzica a postawie badań można wnioskować, że tradycyjny obraz ojca jako głowy rodziny upadł, a dominować zaczął obraz rodziców jako pary partnerskiej o równych uprawnieniach w kwestii podejmowania decyzji.

Podział obowiązków w gospodarstwie domowym

Egalitarne rozłożenie obowiązków wydaje się rosnąć (Siemieńska, 1990) Jednak stereotypowe osadzone czynności i zadania przypisane powszechnie kobietom i mężczyznom, dalej mają silne odzwierciedlenie w naszej kulturze mimo zmieniającego się światopoglądu. Należy zauważyć, że ojcowie, mimo że partycypują mniej w stereotypowo kobiecych czynnościach, to jednak dużo częściej niż prezentują to badania z lat ubiegłych. Jako, że badanie było formą samoopisu należy zwrócić uwagę, że młodzież coraz bardziej uczestniczy w zadaniach domowych takich jak zmywanie naczyń, sprzątanie, codzienne zakupy. (Patrz: Tab. 2.0)  Nadal to kobiety pomagają w sprawach związanych ze szkołą (29,2%),  sprawują opiekę nad dzieckiem podczas choroby (47,9%), towarzyszą dziecku w wizytach lekarskich (61,5%)

Komunikacja

Z badań prowadzonych na początku lat ’90 wynika, iż młodzież chętniej rozmawia o swoich problemach z matką niż z ojcem (Kowalczewska, 1993). Potwierdziły to również badania CBOS z 2006 r. Wg Pankowskiej matka ma większy udział niż ojciec w rozmowach na tematy związane z zainteresowaniami, sensem życia i wartościami oraz przyszłością badanego. Natomiast badania przeprowadzone przez autorów tego artykułu pokazują, iż młodzi ludzie w 86,7% rozmawiają o zainteresowaniach z obojgiem rodziców, w 25% z ojcem, a 15,8% z matką; o sensie życia i wartościach z obojgiem rodziców w 61%, 21,2% z matką i 28% z ojcem.

Podobnie jest w kwestiach dotyczących przyszłości młodych ludzi. Badana młodzież rozmawia w 85,8% na ten temat z obojgiem rodziców, w 20% z matką i 26,7% z ojcem. Biorąc pod uwagę powyższe dane, rzuca się w oczy, iż młodzież najczęściej rozmawia na przytoczone tematy z obojgiem rodziców. Jednak należy zwrócić uwagę również na minimalnie wyższy wskaźnik rozmów na te tematy tylko z ojcem, niż wyłącznie z matką. Wynik ten jest potwierdzeniem hipotezy o zjawisku przyjmowania stereotypowo kobiecych cech przez mężczyzn, co wydaje się współcześnie adaptacyjne .

Wg Pankowskiej kobiety mają zdecydowanie większy udział, niż mężczyźni w przypadku poruszania kwestii związanych ze szkołą, samopoczuciem, problemami seksualnymi i sercowymi. Nasze badania jednak znowu potwierdzają wysoki udział mężczyzn w komunikacji z dziećmi. W 90,8% oboje rodziców rozmawia z młodzieżą o szkole w 17,6% tylko z matką, w 22,7% jedynie z ojcem. O samopoczuciu 23,5 % badanych przez nas nastolatków rozmawia z matką, a 27,7% tylko z ojcem, a z obojgiem w 71,4%.

Proszę zauważyć, iż Pankowska obliczyła na podstawie badań Kowalczewskiej z 1993,  iż  młodzież rozmawia znacznie częściej z matkami w proporcji 2,2:1 o problemach seksualnych i 2,3:1 o problemach sercowych. Nasze badania pokazują, iż to się zmieniło. To częściej ojcowie są jedynym osobami z którymi młodzież rozmawia o dojrzewaniu płciowym (tylko z matką w 29,2% i tylko z ojcem w 40%), jak i o związkach oraz zakochaniu (23,7% rozmawia o tym z matką, a 28% z ojcem).

Widoczny wysoki udział mężczyzn w opiece nad potomstwem oraz ich dobry kontakt z młodzieżą, potwierdza również naszą hipotezę o partnerskim modelu we współczesnej rodzinie. Niemniej jednak, warto zwrócić uwagę, iż mocno dominują rozmowy z obojgiem rodziców na większość tematów.

Ważność opinii obojga rodziców potwierdzają wyniki pytania o ważność uznania rodziców.

Ponadto młodzież dość rzadko rozmawia z rodzicami na tematy dotyczące dojrzewania i związków. Może to być związane z mniejszym przyzwoleniem na tematy związane z płciowością, niższym poziomem edukacji seksualnej, a co za tym idzie, większym lękiem towarzyszącym takim tematom, u osób zamieszkujących obszary wiejskie.

Wnioski:

W świetle przytoczonych badań, możemy zaobserwować zwiększający się egalitaryzm w kontekście podejmowanych zadań przypisanych rolom płciowym. Wyniki potwierdzają hipotezę o partnerskim stosunku w rodzinach, zarówno wobec partnerów, jak i dzieci. Aktualnie kobiety i dzieci mają coraz częściej autonomiczną pozycję w rodzinie. Są coraz świadome samostanowienia o sobie, co jest akceptowane, ale i wspierane przez innych członków rodziny. Młodzież ma coraz większy wpływ na decydowanie o swoim losie. Prawdopodobną przyczyną tego zjawiska mogą być m.in. zmieniające się postawy rodzicielskie, szerszy dostęp do wiedzy na temat rozwoju człowieka i wychowania dziecka, a także szybki tryb życia rodziców zwiększający swobodę i brak kontroli dorosłych nad dziećmi. Ojcowie posiadają coraz więcej stereotypowo kobiecych kompetencji, związanych z czułością, wyrozumiałością, uczuciowością, ustępliwością. Na przełomie kilkunastu ostatnich lat, wraz ze zwiększeniem się udziału kobiet na rynku pracy, znacznie zwiększył się również udział ojców w opiece nad dziećmi. W związku z powyższym możemy zaobserwować, iż społeczeństwo w Polsce zaczyna skłaniać się coraz bardziej ku partnerskiemu modelowi związku i funkcjonowania w rodzinie. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, iż nasze narzędzie, jako samoopis nie jest idealne,zwłaszcza, iż osoby badane, to ludzie znajdujący się w burzliwym i buntowniczym okresie życia.
Z drugiej strony jednak, wyniki naszych badań nie są narażone na ryzyko autoprezentacji rodzica. Jedynie niewielkie różnice w podziale obowiązków domowych, jaki dana rodzina praktykuje, a optymalnym wg badanego porządkiem, mogą wynikać z zakorzenionych stereotypów na temat podziału zadań w rodzinie, niskiej otwartości, ale również mogą być wynikiem konstrukcji ankiety i myślenia odtwórczego uwarunkowanego uprzednią odpowiedzią na pytania o podział zadań w domostwie. Planujemy kontynuować badania na obszarach wielkomiejskich, rozszerzając je o kolejnych 120 respondentów. Badania będą próbą uchwycenia zarówno zbieżności, jak i rozbieżności między stylem codziennego funkcjonowania rodziny pod względem ról płciowych, a ich obrazu z perspektywy młodzieży i porównania ich z wynikami uczniów zamieszkujących obszary wiejskie.

Obszary funkcjonowania rodzin Model tradycyjny związku
(rodzina patriarchalna)
Model partnerski związku
Struktura władzy – mężczyzna jako osoba decyzyjna- kobieta podporządkowana, zależna ekonomicznie i społecznie- ograniczone prawa kobiety
i dzieci/ mężczyzny nie
– wspólne podejmowanie decyzji- równouprawnienie- wspólna odpowiedzialność za jakość związku i rodziny
Role i zadania – zgodnie ze stereotypowym podziałem ról płciowych – wychodzący naprzeciw stereotypowemu podziałowi ról płciowych*- elastyczność i dostosowanie do osobowości i potrzeb obojga partnerów- wzajemne wsparcie
Komunikacja` – podporządkowanie kobiety
i dzieci- istnienie tematów tabu- brak możliwości prowadzenia dyskusji- brak emocjonalnej bliskości
i okazywania sobie uczuć
– równorzędne pozycje partnerów- komunikacja otwarta, asertywna- szczerość- bliska, intymna więź emocjonalna– czułość akceptacja

 

Tab.1.0. (Opracowane na podstawie Pankowska, 2005)* Jeśli zadania podzielone są według tradycyjnego wzorca, wynika to z indywidualnych potrzeb partnerów i okoliczności życiowych.
Osoby wykonujące zadania w domu Jak jest – odpowiedzi Procent obserwacji Jak być powinno- odp. Procent obserwacji
I ProcentyIProcenty
przygotowywanie posiłków – matka 113 7,3% 94,2% 106 6,8% 90,6%
przygotowywanie posiłków – ojciec 29 1,9% 24,2% 36 2,3% 30,8%
przygotowywanie posiłków – badany 40 2,6% 33,3% 36 2,3% 30,8%
przygotowywanie posiłków – inna osoba 23 1,5% 19,2% 20 1,3% 17,1%
zmywanie naczyń – matka 87 5,6% 72,5% 68 4,3% 58,1%
zmywanie naczyń – ojciec 39 2,5% 32,5% 54 3,4% 46,2%
zmywanie naczyń – badany 54 3,5% 45,0% 50 3,2% 42,7%
zmywanie naczyń – inna osoba 40 2,6% 33,3% 27 1,7% 23,1%
sprzątanie – matka 95 6,1% 79,2% 78 5,0% 66,7%
sprzątanie – ojciec 36 2,3% 30,0% 52 3,3% 44,4%
sprzątanie – badany 78 5,0% 65,0% 81 5,2% 69,2%
sprzątanie – inna osoba 33 2,1% 27,5% 29 1,9% 24,8%
pranie – matka 113 7,3% 94,2% 103 6,6% 88,0%
pranie – ojciec 11 0,7% 9,2% 27 1,7% 23,1%
pranie – badany 20 1,3% 16,7% 28 1,8% 23,9%
pranie – inna osoba 16 1,0% 13,3% 21 1,3% 17,9%
prasowanie – matka 107 6,9% 89,2% 96 6,1% 82,1%
prasowanie – ojciec 17 1,1% 14,2% 34 2,2% 29,1%
prasowanie – badany 23 1,5% 19,2% 38 2,4% 32,5%
prasowanie – inna osoba 15 1,0% 12,5% 20 1,3% 17,1%
codzienne zakupy – matka 96 6,2% 80,0% 80 5,1% 68,4%
codzienne zakupy – ojciec 55 3,5% 45,8% 66 4,2% 56,4%
codzienne zakupy – badany 51 3,3% 42,5% 50 3,2% 42,7%
codzienne zakupy – inna osoba 19 1,2% 15,8% 20 1,3% 17,1%
naprawa sprzętu domowego – matka 8 0,5% 6,7% 13 0,8% 11,1%
naprawa sprzętu domowego – ojciec 104 6,7% 86,7% 100 6,4% 85,5%
naprawa sprzętu domowego – badany 29 1,9% 24,2% 38 2,4% 32,5%
naprawa sprzętu domowego – inna osoba 28 1,8% 23,3% 16 1,0% 13,7%
załatwianie spraw urzędowych – matka 87 5,6% 72,5% 70 4,5% 59,8%
załatwianie spraw urzędowych – ojciec 80 5,1% 66,7% 89 5,7% 76,1%
załatwianie spraw urzędowych – badany 1 0,1% 0,8% 12 0,8% 10,3%
załatwianie spraw urzędowych – inna osoba 7 0,5% 5,8% 9 0,6% 7,7%
Ogółem 1554 100,0% 1295,0% 1567 100,0%
a. Grupa dychotomii podzielona przy wartości 1.

Piśmiennictwo:

Jankowska M., 2009, Świat ucznia – świat uczennicy socjalizacja szkolna a utrwalanie społecznych ról płciowych. ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA SOCIOLOGICA 34, 2009, 13-33

Palus K., Rola rodziny w kształtowaniu ról i stereotypów płciowych. W: Obrazy życia rodzinnego z perspektywy interdyscyplinarnej. Roczniki Socjologii Rodziny, XVII, Poznań 2006. Adam Mickiewicz University Press, pp. 187-202. ISBN 83-232-1690-8. ISSN 0867-2059.

Pankowska D. 2005. Wychowanie a role płciowe, GWP Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk, ISBN 83-89120-97-6

Ostuch-Kamińska, J. 2011. Rodzina partnerska jako relacja współzależnych podmiotów, Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków, ISBN 978-83-7587-651-2

Dane kontaktowe autorek:

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

ul. Szamarzewskiego 89

60-568 Poznań

  • Katarzyna Tułaza

kt10527@st.amu.edu.pl

  • Zuzanna Turaj

zuzannaturaj@gmail.com

  • Katarzyna Sabacińska

ks99154@st.amu.edu.pl